Bierbrouwerij de Zwaan

Er bestaat ook een, weliswaar verre, relatie met een bierbrouwer uit Den Dungen. Hoewel de familie van Helvoort niet direct verbonden is met deze brouwerij, is het toch het vermelden waard.

Eeuwenlang is de enige manier om de Aa tussen Den Bosch en Veghel over te steken, de Milrooise brug, en was dus van enige betekenis voor het handelsverkeer.
Vanaf de 13e eeuw was daarbij een klein herengoed gelegen, genaamd het slot ’ten Bergulen’, welke naam veel later gewijzigd wordt in Assendelft. Het huis zal in 1839 afgebroken wegens bouwvalligheid.
De bijbehorende herberg en brouwerij is ook al heel oud, vermeld eind 15de eeuw. De herberg heeft dan als naam ‘Het Hert’, maar vanaf 1613 ‘de drie Zwaenen’. Na dit jaar bouwt de zoon van brouwer Vuchs aan de andere kant van de weg aan de Aa nog een herberg.
In 1765 koopt overbuurvrouw Johanna van Tongeren, weduwe van Antonij Godschalx, de brouwerij.

Antonius Godschalx is de overgrootvader van Henri Petri van Doorn, die getrouwd was met Johannes Adriaan van Helvoort (zie onder)

Antonii Korstiaansz. Godschalk (31 mei 1693 Den Dungen – 1 dec 1755, begr. 5 dec. Berlicum) huwde op 7 juni 1716 met Johanna Adriaansdochter van Tongeren (overl. 1773). Het goed gaat dan over op zoon Hendricus Godschalk (22 apr 1739 Den Dungen – 12 okt 1781 Berlicum), die huwde op 12 feb 1764 te Berlicum met Lucia (ook wel Seijke) de Cuijper (overleden 13 jan 1806).
De weduwe zet de zaak voort. Het echtpaar ligt begraven in de kerk.

Zoon Adrianus neemt de zaak over en huwt in 1808 met Cornelia Adriana van Balkom. Vanaf c. 1840 is Hendrik Adriaan Godschalx eigenaar en brouwer. In 1868 wordt hij ook eigenaar van de brouwerij aan de andere kant van de straat. Vanaf 1888 erft zijn zoon Adriaan, die echter het jaar daarna sterft. Vanaf 1889 gaat diens weduwe Hendrika van de Veerdonk de zaak nog voortzetten tot aan haar overlijden in 1926. De brouwerij is in 1929 opgeheven.)

De eerste Godschalx die bier brouwde begon in Middelrode: Antonius Corstianus Godschalx (geboren op 31 mei 1693 in Den Dungen en overleden op 30 december 1755 in Berlicum). Hij huwde op 7 juni 1716 voor de tweede maal met Johanna van Tongeren. Van zijn schoonvader erfde hij de brouwerij en herberg De Drie Zwaantjes in Middelrode. Deze brouwerij werd in 1930 opgeheven. In Berlicum mocht lange tijd geen bier worden gebrouwen omdat de stad Den Bosch dit privilege bezat (’tot een uur gaans buiten de stad’). Dit privilege verviel in 1798 waarna Antonius Henricus (geboren op 5 mei 1765 in Berlicum en overleden op 14 januari 1849 in Berlicum), een kleinzoon van de eerste Milrooise brouwer uit het geslacht Godschalx, naar Berlicum verhuist om daar rond 1830 op eigen grond een nieuwe brouwerij te stichten.

De brouwerij, genaamd De Zwaan, werd gebouwd bij de splitsing van de huidige Hoogstraat met de Veedijk. De brouwer gaat in een kort hiervoor geerfd pand aan de overzijde van de Hoogstraat wonen. De volgende brouwer, Lambertus Antonius Godschalx (geboren op 30 oktober 1806 in Berlicum en overleden op 23 september 1879 in Berlicum), tevens burgemeester van Berlicum, bouwt in 1874 samen met zijn neef Henricus het statige herenhuis naast de brouwerij, Huize Zwanenburg. Lambertus was ongehuwd, vandaar dat zijn neef Henricus uit Empel de brouwerij moest voortzetten om het bedrijf binnen de familie te houden. Op meerdere plaatsen in Berlicum worden rond die tijd door meer vermogende inwoners herenhuizen zoals Huize Zwanenburg gebouwd met gemeenschappelijk uitgangspunten. Ook het pand Hoogstraat 99 is zo’n zelfde soort huis. Dit heeft Adriana Godschalx uit Middelrode in 1860 laten bouwen.

Henricus Christianus Godschalx (geboren op 4 augustus 1837 in Empel en overleden op 3 april 1905 in Berlicum), zoon van een burgemeester van Empel, bouwde in 1890 bij de brouwerij een mouterij en het jaar daarop een ijs- en vrieskelder. In 1894 werd hier nog een ruime schuur voor opslag aan toegevoegd. Het filtreren van de wort geschiedde anders dan gemiddeld. De wort werd gefilteerd door middel van platenfilters met speciale filterdoeken. De meeste brouwerij hadden de beschikking over een filterkuip, een koperen ketel met op de bodem een filterrooster. Het wortplatenfilter werd gekocht in Belgie. Deze filterwijze is gangbaarder in Frankrijk en Belgie. Johannes Mathias Corstianus Godschalx (geboren op 22 maart 1866 in Berlicum en overleden op 16 juli 1950 eveneens in Berlicum) breidde de brouwerij sterk uit. Zo besloot hij in 1907 tot de aanschaf van een stoomketel.

De laatste brouwer van Godschalx Brouwerij was Henricus Johannes Corstianus Lambertus Godschalx, geboren op 1 april 1903 in Berlicum en gehuwd met Maria van Poppel (dochter van een brouwer in Gilze). Hij was de oudste zoon van Johannes Mathias Corstianus Godschalx die brouwer en landbouwer was. Sinds 1921 hielp hij zijn vader in de brouwerij: de Firma J.M.C. Godschalx. In de twintiger jaren doorliep hij een stage bij de Dortmunder Union brouwerijen gedurende de minder drukke wintermaanden. Op 27 februari 1926 behaalde hij het brouwersdiploma aan de brouwerij-academie in Munchen. Gedurende de WOI was het moeilijk om aan gerst en mout te komen. In die tijd werd er dun bier gebrouwen, ook wel champagnepils genoemd. Het bevatte geen alcohol daar het gebrouwen werd zonder het gistingsproces. Het was een soort limonade met de kleur van bier. De limonadesoorten werden na de WOII uitgebreid en droegen de naam ‘Swanny’.

Ook ontstond toen de Quick-Up groep. De groep bestond uit Brouwerij De Kroon uit Oirschot, de brouwerij van de familie Arts in Budel en Brouwerij Godschalx. Het was de bedoeling om gezamenlijk een produkt op de markt te brengen dat op Seven Up leek: Quick Up. De formule was redelijk succesvol. De groep maakte gezamelijk reclame en kocht gezamelijk flessen e.d. in. Hoewel Jan Godschalx, zoon van Henricus Johannes Corstianus Lambertus Godschalx, de opleiding tot brouwerij-ingenieur aan de universiteit van Gent afrondde, verschillende stages doorliep bij brouwerijen in Duitsland en Frankrijk, een studie bedrijfseconomie voltooide aan de universiteit van leuven besloot hij desalniettemin om niet de volgende brouwer te worden. Het produktie-gedeelte werd in december 1969 afgestoten aan Bavaria. Godschalx is echter nog altijd een zelfstandige onderneming die het brouwen heeft uitbesteed. In 1974 werd de brouwerij gesloopt.

De huidige straatnaam “De Hopstrepen” in Berlicum is vernoemd naar de strepen hop die werd verbouwd door Chris van Rooij in Berlicum en werd verkocht aan de heer Godschalx. Nadat Chris van Rooij overleed en alle dertien kinderen op één na het ouderlijk huis hadden verlaten werd de boerderij en de daarbij behorende grond verkocht. De vrouw van Chris van Rooij werd de mogelijkheid geboden een woning te kopen in een nieuw te bouwen plan. Zij mocht tevens een straatnaam bepalen en koos voor De Hopstrepen (een aantal straatjes paralel achter elkaar).

Bronnen:

• Heemkundekring Berlicum, ts. Rondom De Plaets, 2003, p. 97-107]
• H.J.C.L. Godschalx